[Intervistë] ‘Palestinizimi’ i Kosovës, opsion-pasojë e mun

[Intervistë] ‘Palestinizimi’ i Kosovës, opsion-pasojë e mundshme
26/12/2007

Prishtinë, dtt-net.com - Ngurrimi i disa shteteve perëndimore për të njohur pavarësinë e Kosovës jashtë rregullave të OKB-së kërcënon edhe instalimin e modelit të ‘palestinizimit’ të Kosovës, thotë ligjëruesi i të drejtës ndërkombëtare në Universitetin e Prishtinës, Qerim Qerimi. Por ai megjithatë është optimist se kjo nuk do të ndodhë dhe se Kosova do të bëhet e pavarur me apo pa OKB-në.

Në një intervistë për agjencinë dtt-net.com, Qerimi flet për alternativat, tash pasi përfundoi edhe një raund e bisedimeve midis Beogradit dhe Prishtinës.

Qerimi thotë se për Kosovën duhet të gjendet një zgjidhje politike, që pastaj të pasojë akti i njohjes së shtetësisë. Por në rastin e Kosovës, meqë procesi është nisur nga Kombet e Bashkuara, shumica e shteteve që e dominojnë politikën ndërkombëtare, kanë preferuar që të insistohet që zgjidhja të gjendet përmes këtij mekanizmi.

Ai thekson se krijimi i shteteve është çështje fakti, më përpara sesa i të drejtës, dhe se nëse nuk do të ketë konsensus në Këshillin e Sigurimit, ai beson se një numër shtetesh do të mund ta njohin realitetin ekzistues, pra shtetësinë e Kosovës. Edhe në një mundësi të këtillë priten vështirësitë e tjera që kanë të bëjnë rreth pranimit të Kosovës në organizatat ndërkombëtare ku kundërshtuesit e pavarësisë së njëanshme kanë të drejtën e bllokadës, parasheh ligjëruesi në Universitetin e Prishtinës.

Në rastin më të keq, Qerimi nuk e përjashton as mundësinë që çështja e Kosovës të “palestinizohet”.

Intervistoi: Lulzim Mjeku

-Bisedimet mes Prishtinës dhe Beogradit përfunduan pa ndonjë marrëveshje... A e përjashtoni mundësinë e shtyrjes së mëtutjeshme të gjetjes së një zgjidhje për statusin e Kosovës?

Qerimi: Kjo është një prej alternativave të mundshme. Ka pasur edhe më herët shumë procese, ose segmente të caktuara, që janë karakterizuar si përfundim i procesit, por më pastaj është parë se në të vërtetë ai s’ka qenë fundi. Pra duhet ta shohim këtë çështje nga një perspektivë e një procesi të vazhdueshëm. Përvojat në të kaluarën kanë treguar se kjo nuk është e pamundshme.

-Së fundi kemi pasur disa propozime për status, që fillimisht u tha se janë zyrtare, por që pastaj u mohuan nga përfaqësuesi i BE-së në Trojkën negociuese; njëherë propozimi për një status si i dy Gjermanive të vitit 1972, njëlloj statusi special, dhe së fundi statusi neutral. Çka nënkuptojnë këto dy nisma?

Qerimi: Kjo është në masë të madhe, për mendimin tim, refleksion i papërcaktueshmërisë, ose mungesës së unitetit brenda BE-së. Një arsye tjetër, Treshja ndërmjetësuese po përpiqet që thjesht të hedhë opsione të ndryshme në tavolinë, në mënyrë që pastaj të ketë mundësinë që kur të rekomandojë propozimin e tyre, të mund të paraqesë se një tërësi opsionesh janë eksploruar dhe se ka qenë e pamundur që palët ta pranojnë ndonjërin nga këto opsione, dhe që në fund, ndoshta të rekomandohet njëlloj kombinimi i këtyre opsioneve që po diskutohen. Sidoqoftë, kjo në masë të madhe i referohet mungesës së një qartësie në vizionin që aktualisht e karakterizon qëndrimin e bashkësisë ndërkombëtare. Por nuk është se disa prej këtyre opsioneve nuk mund të jenë realiste. Ta marrim marrëveshjen mes dy Gjermanive, që në fakt ka qenë rezultat i një marrëveshje paraprake të fuqive të kohës, SHBA, ish-Bashkimi Sovjetik, Franca dhe Britania e Madhe. Kjo ka qenë marrëveshje e vitit 1971, dhe pasi këto fuqi të kohës janë marrë vesh për këtë formulë, kjo ka pasur si rezultat edhe përfshirjen e dy palëve, republikës Federale dhe asaj Demokratike Gjermane, siç janë quajtur në atë kohë, dhe pastaj palët kanë negociuar këtë, kanë arritur një marrëveshje më 1972, dhe pastaj është ratifikuar nga të palët dhe ka marrë forcën e një traktati më 1973. Me këtë marrëveshje, dy Gjermanitë kanë njohur sovranitetin e njëra-tjetrës dhe si rezultat i saj ka qenë pranimi i të dy shteteve në Kombet e Bashkuara. Në kontekstin aktual, një marrëveshje e tillë duket pak e mundshme, për shkakun se Serbia është kategorike që mos ta njohë sovranitetin e Kosovës.

Ndërsa sa i përket propozimit për status neutral, hë për hë është ende e paqartë çfarë në thelb mendohet me të. Ajo çka dihet është ideja themelore që Prishtina dhe Beogradi, në radhë të parë, të zgjidhin disa probleme të interesave të përbashkëta, ose të normalizojnë marrëdhëniet në sfera kyçe, pavarësisht se cili do të jetë statusi politik i Kosovës. Por, për mendimin tim, të gjitha këto probleme paraqesin një variabël të varur dhe janë të kushtëzuara prej zgjidhjes së statusit të Kosovës.

-Si i shihni propozimet e anëtarëve të Treshes negociuse?

Qerimi: Kjo ka qenë një nevojë imanente, për faktin se palët nuk lëviznin prej qëndrimeve të tyre, dhe i gjithë procesi në fazën fillestare është karakterizuar nga një lloj staticizmi. Të gjithë e kishin të qartë se çfarë kërkon dhe synon pala tjetër, dhe ndaj këtij sfondi Treshja ndërmjetësuese e pa të nevojshme thjesht të marrë një rol më aktiv, në kuptimin që të hetohen edhe alternativa që eventualisht mund të jenë të pranueshme, dhe thjesht t’i hapë rrugë studimit dhe daljes me një propozim që do të jetë më gjerë i pranueshëm.

Pse nevojitet një pranim i një zgjidhjeje për Kosovën për të pasur -një njohje juridike?

Qerimi: Në fakt, jo domosdo kërkohet që të ketë një zgjidhje politike, që pastaj të kemi aktin e njohjes. Këtu janë disa rrethana të veçanta, pasi që ka pasur një proces që është nisur nga KB, dhe shumica e vendeve, në radhë të parë e atyre që janë anëtarë të përhershëm të KS-së, dhe aktorëve të tjerë që e dominojnë politikën ndërkombëtare ose evropiane. Ideja ka qenë që të vazhdohet me procesin e gjetjes së një zgjidhje përmes kanaleve, në radhë të parë brenda KB-së, dhe më pastaj alternativave më pak formale. Kjo në asnjë mënyrë nuk e përjashton atë që një shtet apo grupe shtetesh nuk mund ta njohin realitetin ekzistues, pra ta njohin shtetin e Kosovës. Por ata nuk po e bëjnë këtë pasi duan që të ndjekin këto procese që janë nisur brenda KB-ve, përndryshe nuk kërkohet patjetër që të ketë një zgjidhje politike që të pasojë njohja nga shtetet, për faktin se shtetet janë sovrane dhe ky sovranitet nënkupton që ata kanë të drejtë të njohin ose jo një territor ose qeveri të caktuar. Thjesht është çështje e vullnetit, politikave dhe strategjive të shteteve.

-Nuk ka ndonjë mekanizëm juridik që i obligon?

Qerimi: Jo. Për faktin se krijimi i shteteve është çështje fakti më përpara sesa ligji, ose e të drejtës; është një çështje faktike që pastaj njihet nga ligji...Një gjë që këtu ngatërrohet shpesh është çështja e njohjes dhe pranimi në organizatat ndërkombëtare, që janë dy çështje të ndryshme. Ka procedura si mund të pranohet një shtet në organizmat ndërkombëtarë, dhe këtu mendohen në radhë të parë Kombet e Bashkuara, ku një shtet nuk mund të pranohet derisa nuk i ka 2/3 e votave, dhe kjo duhet të bëhet me rekomandimin e KS-së. Por një shtet mund të funksionojë dhe të ketë marrëdhënie diplomatike në nivele ndërshtetëror me një grup shtetesh të tjera, pa qenë anëtar i organizmave ndërkombëtarë. Dhe kjo është një prej formulave të mundshme.

-Cilët jané skenarët e mundshëm sipas jush?

Qerimi: E ardhmja mbetet si rregull e papërcaktuar, sidoqoftë është e mundshme të krijohet një ide për alternativat e mundshme ose më pak të mundshme duke i analizuar trendet vendimmarrëse, dhe siç kanë rrjedhur punët dhe nga propozimet aktuale atëherë mund të kemi disa alternativa:

E para, njohja e shtetit të Kosovës nga shtetet e tjera. Shpallja e pavarësisë është e lidhur me procesin e njohjes dhe tash për tash nuk duket se ka një vullnet që të shkohet me shpalljen pa pasur të paktën një vullnet nga ana të paktën e disa aktorëve të fuqishëm ta njohin këtë shpallje. Siç dihet Kosova e ka shpallur një herë pavarësinë, por ka mbetur vetëm në letër. Pra duhet të shihet vullneti dhe konfiguracioni i forcave dhe i interesave si do të shfaqen tash e tutje.

Një mundësi tjetër është që konflikti të mbetet i ngrirë, të paktën për një periudhë afatshkurtër, derisa eventualisht të ndërrojë konfiguracioni i pushteteve në vende të ndryshme në SHBA, Rusi, ose derisa BE-ja të krijojë një unitet më të madh brenda vetes.
Dhe ka raste në botë, kur e drejta e dikujt nuk mohohet, ta zëmë rasti i Palestinës; shumica e vendeve përfshirë SHBA-të nuk e mohojnë ekzistencën e shtetit palestinez, madje angazhohen për të, por është çështje tjetër a është funksional ky shtet. Në rastin më të keq kjo mund të ndodhë edhe në Kosovë, ta zëmë grupe shtetesh mund të pohojnë që e mbështesin një propozim të caktuar siç ishte ai i Ahtisaarit, por kjo nuk do të thotë se do të hyjë në fuqi apo zbatohet menjëherë.

A pret që BE-ja të flasë me një zë, si një trup i vetëm?

Qerimi: Siç shihet nuk ka një unitet të nevojshëm, të paktën janë tri-katër shtet brenda BE-së janë rezistuese ndaj idesë së njohjes së pavarësisë së Kosovës, për shkak të kontesteve, specifikave të problemeve që këto shtete kanë me grupe ose pjesë të caktuara brenda territoreve të tyre. Thjesht kjo është më tepër një manifestim personal i gjendjeve respektive në këto shtete të BE-së.

Por se a do të duhet të ketë një unitet, përgjigja gjithsesi duhet të jetë po, sepse kjo është e rëndësishme për BE-në që të tregojë se është në gjendje të operojë si një aktor në arenat e jashtme.

Mirëpo kjo duket pak e mundshme. Por është një alternativë që megjithatë disa prej shteteve të BE-së, ato që paraqesin boshtin e këtij bashkimi, siç është Gjermania, Franca, Britania e Madhe, deri diku edhe Italia, të pajtohen dhe të mbështesin këtë ide, kjo do të kishte në vendet e tjera brenda BE-së dhe te shtetet tjera jashtë saj.

Ana negative e kësaj për BE-në është që thjeshtë dështon edhe një herë të jetë një aktor unik dhe një faktor që ka mundësi të flasë me një zë dhe të reagojë ndaj problemeve të caktuara.